Historie Świata>Starożytność>Kartagina historia



Kartagina



Kartagina (po fenicku Katr Hadaszt - "Nowe Miasto") została założona przez Fenicjan z Tyru na początku VIII wieku (legendarna data to 814 p.n.e.). Fenicjanie byli mieszkańcami wybrzeża obecnej Syrii. Więzi między miastami Fenicji były stosunkowo luźne, jednak łączyłą je wspólna więź: kultura, czyli wspólny język, to samo pochodzenie, ta sama religia. Fenicję tworzyły liczne miasta, których porty dawały niemal nieograniczony dostęp do morskich bogactw i to właśnie uczyniło Fenicjan najlepszymi żeglarzami w ówczesnym świecie kręgu kultury europejskiej (na wschodzie bezapelacyjnie dominowały Chiny z ogromną flotyllą).

Okres rozkwitu Tyru i innych miast fenickich

Miasto Tyr zostało założone prawdopodobnie około roku 2750 p.n.e., kiedy to jeszcze miasta fenickie pozostawały pod wpływem dominującego wówczas Egiptu. Około1200 roku p.n.e. miasto zostało zniszczone pod wpływem najazdów ludów z północnej Syrii. Egipt zajęty wówczas obroną własnych granic, zaniechał kontroli nad miasteczkami fenickimi i Tyr, gdy tylko podniósł się z ruin, wkroczył w erę wielkiego rozkwitu. Wtedy też rozpoczał się okres największej ekspansji Fenicjan. Na początku II tysiąclecia Fenicjanie zaczęli się osiedlać w wielu miejscach obszaru basenu Morza śródziemnego aby zapewnić sobie możliwości wymiany handlowej. Głównie dzięki temu udało im się zdobyć monopol na handel najbardziej poszukiwanymi surowcami, zwłaszcza cyną, srebrem i złotem. Wreszcie Fenicjanie wykroczyli poza obszar basenu Morza śródziemnego, zakładając swoje bazy po obu stronach Cieśniny Gibraltarskiej. W czasie wojny trojańskiej założyli miasto Utykę na terenach dzisiejszej Tunezji. Pod władaniem Tyru pozostawały wówczas południowe wybrzeża Sycylii, Sardynia, Baleary, Malta i Pantalleria. Także na Cyprze dominowali przez długi czas Tyryjczycy. Ponadto kupcy z całej Fenicji mieli wpływy na Krecie i w delcie Nilu. Powstanie Kartaginy w Afryce pozwoliło temu miestu strzec fenickiego panowania nad zachodnią częścią Morza śródziemnego. Pod naporem najeźdźców z Syrii potęga Tyru stopniowo topniała i przechodziła w ręce właśnie Kartaginy. Kiedy w roku 333 p.n.e Aleksander Wielki zdobył i zburzył Tyr, dominantem na obszarze Morza śródziemnego została Kartagina.

Założenie Kartaginy

Dane historyczne na temat założenia Kartaginy sa bardzo nieścisłe. Wiadomo jednak, że założycielką miasta była Elissa, siostra Pigmaliona, króla Tyru, znana, dzięki Wergiliuszowi, jako Dydona. W owym czasie królestwo Izraela, sąsiadującego z Fenicją, przeżywało okres upadku. Ówczesny król Achab pojął za żonę córkę króla Tyru - Itobaala (biblijnego Etbaala; od 933 r. p.n.e na tronie), a wnuczka Itoballa została żoną króla Judy, państwa, utworzonego po podziale Królestwa Jerozolimy (Achab rządził północą, Juda południem). Kilka lat później królem Tyru został wnuk Itobaala - Mattan (Mutto). Dziećmi Mattana byli właśnie Elissa i Pigmalion, następny król Tyru. Według legendy, podawanej przez sycylijskiego historyka Timajosa, Elissa wstąpiła na tron Tyru i pośłubiła niejakiego Acherbasa, arcykapłana boga fenickiego Melkarta. Pigmalion kazał zabić Acherbasa, Elissa natomiast uciekła z Tyru razem z liczną rzeszą możnowładców jak i prostych ludzi i schroniła się na Cyprze. Tam poznała kapłanów fenickich, którzy zgodzili się na dalszą podróż z Elissą. W końcu Elissa przybyła do wybrzeży Afryki, w miejscu, które było już zamieszkane przez Fenicjan. Nazwała to miejsce Kart Hadaszt ("Nowe Miasto"). Zaraz po wylądowaniu na wyspie spotkała się z tubylcami i uzyskała od ich wodza obietnicę, że odda jej tyle ziemi ile obejmie skóra wołowa. Elissa pocięła skórę wołu na cienkie pasemka i w ten sposób uzyskała znaczne grunty, na których mogła się osiedlić. Wkrótce "Nowe Miasto" zyskało dzięki władczyni rozgłos wśród osad fenickich i rozpoczałsię okres napływania do niego ludności. W tym momencie pojawiają się dwie różne wersje jeżeli chodzi o śmierć Elissy. Wergiliusz mówi o tym, że do Kartaginy trafił Eneasz (razem z towarzyszami), który został bardzo serdecznie przyjęty przez Elissę - Dydonę: "Dydona była to śliczna panna. Gdy włożyła wysokie buciki myśliwskie i krótki płaszczyk purpurowy (...) wydawała się po prostu Dianą. Przy wielkiej dzielności miałą czułe serce i ledwo zobaczyła Trojan, powzięła ku nim szczerą sympatię" . Wkrótce Elissa - Dydona za sprawą Afrodyty zakochała się w Eneaszu, a on w niej. Parandowski pisze: "(Dydona) Urządziła więc ucztę, na której Eneasz opowiadał zburzenie Troi i swoje własne przygody. Przez cały wieczór trzymała na kolanach małego Askaniusza, śliczne pacholę, które całowała i pieściła. On zaś bawił się złotą strzałeczką i raz nawet z lekka zadrasnął królewnę w okolicy serca. Nikt na to nie zwrócił uwagi, ale Dydona w tej samej chwili zakochała się w Eneaszu. Okazało się później, że na jej kolanach siedział nie prawdziwy Askaniusz, lecz Amor zmieniony w syna Eneasza. Był to niewinny podstęp Wenery. Bogini, w obawie, żeby Junona nie doradziła Dydonie zabić Eneasza, jako założyciela potęgi rzymskiej, postarała się zaszczepić w niej miłość do bohatera. Mógł zaś to uczynić tylko Amor Przebrała go więc za Askaniusza i wprowadziła na salę biesiadną"(Wergliusz pisze także, że Elissa-Dydona miałą siostrę - Annę, która także kochała Eneasza i podążała za nim aż do Italii ). Zakochani mieli wziąć ślub i żyć długo i szczęśliwie, jednak Eneasz powołany był do większych rzeczy niż ślub z Elissą - Dydoną. Bogowie kazali mu bowiem porzucić ją i skierować się ku Italii, żeby założył miasto, które niegdyś zostanie imperium. Eneasz opuścił miasto a zrozpaczona Elissa przebiła się mieczem, rzuciła się na stos i spłonęła. Druga wersja, bardziej prawdopodobna ( :-) ) mówi, że dzięki pomyślnemu rozwojowi miasta, zaczął się nim interesować Iarbas, król jednego z ludów tubylczych. Jako, że był bardzo potężnym władcą i do tego gróźnym a Kartagina nie zdołałaby się obronić, gdyby najechał na nią, poprosił o ręke Elissy. Ta poprosiła o zwłokę w podjęciu decyzji. Po upływie trzech miesięcy (jak głosi legenda) królowa kazała wzniecić stos u bram miasta. Gdy ten pochłonął on już liczne ofiary z ludzi, sama Elissa rzuciła się w płomienie i poniosła śmierć. Wkrótce po śmierci uznano ją za boginie, której aż do upadku Kartaginy oddawano cześć. Później, do momentu wzrostu gospodarczego i co za tym idzie militarnego, Kartagina oddawała coroczny trybut ludom tubylczym wybrzeża Afryki. Tak było do mniej - więcej VII wieku p.n.e., kiedy to Kartagna na tyle rozwinęła się tak gospodarczo jak i militarnie, że zaczęła prowadzić politykę kolonialną. Pierwszą kolonią Kartaginy była Ibiza.

Rozwój Kartaginy

Kartagina z racji położenia, była wielkim ośrodkiem handlowym. Między rokiem 600 a 535 p.n.e. pod władzą rodu Magonidów, stanęła na czele semickich społeczności z zachodniej części basenu śródziemnomorskiego w walce z kupcami, handlarzami i kolonistami greckimi. W rezultacie niezliczonych wojen, które trwały blisko 300 lat Kartagińczycy wyparli Greków z większej części wybrzeża hiszpańskiego i zlikwidowali ich bazy na wyspach w zachodniej strefie Morza śródziemnego, pozostawiając im tylko wschodnią Sycylię. Ponadto Magonidzi doprowadzili do zakońćzenia płacenia trybutu ludom Afryki. W chwili pierwszej wojny punickiej Kartagina władała terytorium, które obejmowało obszary nadmorskie w Afryce Północnej, południową Hiszpanię (głównie Gibraltar), Sardynię, Korsykę, Maltę oraz zachodnią Sycylię. Kartagina była największym miastem w zachodniej części basenu śródziemnomorskiego. źródłem jej bogactwa było między innymi rolnictwo, które rozwinęło się głównie w żyznej dolinie rzeki Medżera (jednak uprawę ziemi w głębi lądu pozostawiono Libijczykom, którzy sobie nie radzili i musieli płacić jeszcze wysokie podatki - do 1 zbiorów). Jeżeli chodzi o poziom rzemiosła, to był on znacznie niższy od tego, którzy prezentowali Grecy. Wyroby kartagińskich rzemieślników (produkowane masowo wyroby ceramiczne i brązowe) były bardzo niskiej jakości, dlatego towary "wysokogatunkowe" importowano głównie z Grecji i Kampanii (� od IV wieku. p.n.e.). Handel był ograniczony do określonego obszaru, nie docierał w głąb kontynentu, a na wodach lewantyńskich kupcy puniccy nie mieli aż tak dobrych stosunków z miejscowymi kupcami. Główną ścieżką handlu pozostawała ekspansja na zachód, nawet w stronę Atlantyku, gdzie Kartagina zdobyła monopol na tamtejszy handel (podobno Kartagińczycy zawędrowali nawet do Irlandii i Brytanii i próbowali opłynąć Afrykę). W V wieku p.n.e kartagińscy eksploratorzy zaczęli handlować kością słoniową, cyną i złotem z zachodniej Afryki. W tym czasie Kartagina była już bardzo rozwiniętym państwem i bardzo znanym "na świecie". Byłą też bardzo bogata - czerpała dochody z handlu, z kontrybucji płaconych przez wasali z zachodniej części Morza śródziemnego i z czynszów płaconych przez osadzonych w głębi lądu Libijczyków.

Religia

Głównym bogiem czczonym w Kartaginie był Baal Hammon, znany jako fenicki El, władca fenickiego panteonu. Utożsamiany był też z Apollem. W epoce rzymskiej czczony był pod imieniem Saturna, którego kult w końcu wyparł Baala. Baal Hammon był panem "wonnych ołtarzy" i stel (pomników wotywnych). Poświęcano mu pierworodne dzieci, palone żywcem. Innym bogiem czczonym w Kartaginie był Eszmun, utożsamiany z Asklepiosem (rzymskim Eskulapem, patronem medycyny, bogiem lekarzy). Ponadto byli jeszcze tacy bogowie, jak Asztarte, Reszef, Safon, którzy dopełniali panteon kartagiński. Wielkim herosem Kartaginy był Melkart, jeden z dawnych władców miasta. Uważany był za patrona tyryjskiej ekspansji. Z powodu jego dokonań, utożsamiano go z Heraklesem. Jedną z bogiń czczonych w Kartaginie była Tanit (czyli fenicka Elat, zwana też Aszerat). Jej znakiem była tarcza Wenus połączona z półksiężycem. Uważana była po części za boginię księżyca a po części za boginię płodności, stąd nadano jej przydomek Nutrix (łac. Rodzicielka)

Polityka Kartaginy

Bardzo mało jest wiadomości o instytucjach rządowych. Wiadomo, że w początkowym okresie rządy w Kartaginie sprawowała oligarchia (główne urzędy i godności państwowe pozostawały w rękach bardzo bogatych i starych rodów). Na czele stało dwóch sufetów (łac. suffetes), których wybierano co roku. Nie dowodzili oni wojskiem, dowództwem zajmowali się dwaj wodzowie. Rzeczywistym organem administracji była Wielka Rada, z której wyłaniano kolegium trzydziestu arystokratów oraz sąd liczący 104 sędziów, który miał chronić instytucje państwa przed "samowładztwem jednostki" . W IV wieku p.n.e. wiadomo na pewno o istnieniu dwóch zgromadzeń - rady starszych i senatu (liczącego około 300 członków i stałej kilkudziesięcioosobowej rady). Pozycja sufetów pozostała niezachwiana. W najważniejszych dla państwa sprawach głosował senat, czasem tylko dając obywatelom prawo głosu w komicjach. Pamiętać należy, że sufeci wybierani byli byli przez zgromadzenie obywateli (podobnie jak dowódcy).

Społeczeństwo

Niewolnicy - w Kartaginie była bardzo duża rzesza niewolników, jednak traktowani byli oni dobrze, a ich małżeństwa były prawnie sankcjonowane. Wielu z nich wyzwalano. Kobiety - cieszyły się one dużą niezależnością. Dochodziły nawet do wysokich godności kapłańskich.

Armia

W pierwszych wiekach istnienia Kartaginy, obronę miastu zapewniali mieszkańcy i sprzymierzeńcy. Poza tym, Kartagina nie angażowała się w żadne przedsięwzięcia militarne, więc na tym etapie nie potrzebowała armii. Stała armia zagościła dopiero około 650 r. p.n.e.. W V wieku p.n.e. Magonidzi (dynastia Magonidów) zbudowali imperium punickie. Wowczas stworzyli armię, której trzon stanowili najemnicy i rekruci z nowo przyłączonych ziem. Piechota - w oddziałach piechoty służyli głównie rekruci z Afryki i kontyngentów pomocniczych, które wynajmowano od wodzów niezależnej Numidii i niezależnych najemników. Jazda - niewielką część jazdy stanowili młodzi arystokraci, którzy służyli w doborowych oddziałach. Główną siłą jazdy byli od IV wieku p.n.e. numidyjscy jeżdźcy, dosiadający małych koni (brodaczy). Od drugiego wieku p.n.e. jazda odgrywała drugoplanową rolę, do momentu II wojny punickiej, kiedy to Hannibal zwiększył pobór do oddziałów jazdy, dopóki nie osiągnął on stanu 1 całej armii.
Wozy bojowe i słonie - wozów bojowych Kartagina używała do końca III wieku p.n.e.. Później zostały zastąpione przez słonie. W każdej bitwie brało udział około 100 słoni ustawionych w jednym szeregu. Ich zadaniem było przełamywanie szyków bojowych wrogich armii, a piechota miała dokańczać dzieła po fali zniszczenia, jaką siały te zwierzęta. Artyleria - do wyposażenia artylerii służyły machiny oblężnicze, między innymi wieże i tarany oraz katapulty i wyrzutnie. Flota - flota wojenna Kartaginy w najlepszym okresie liczyła około 300 okrętów wojennych (w trakcie II wojny punickiej ich liczba nie przekroczyła 100). Jak pisze Zygmunt Kubiak, flota "składała się z okrętów zbudowanych przez fachowych szkutników i dysponowała załogami złożonymi z wytrawnych żeglarzy". W III wieku p.n.e. odebrała całkowicie Syrakuzom i Tarentowi panowanie nad zachodnimi wodami Morza śródziemnego.

Strój i moda

Jedynym źródłem informacji o stroju mieszkańców Kartaginy (i ogólnie Fenicjan) są malowidła na egipskich (!) grobowcach. Mężczyźni ubierali się długie tuniki w jaskrawych kolorach, obramowane haftami, o szerokich i krótkich rękawach. Suknie te sięgały kostek i były noszone luźno lub były przewiązywane w talii pasem. Dodatkowo, w przypadku chłodu, zakładano płaszcz, spięty fibulami (odpowiednikami dzisiejszych agrafek). Kobiety także zakładały tuniki z krótkimi rękawami, oraz długi, udrapowany welon, który opadał do ziemi. Mężczyźni dość często nosili brody. Włosy strzygli krótko a głowy przykrywali stożkową czapką przypominającą "fez turecki lub tunezyjską chachiya"

Stosunki z Rzymem przed wojnami punickimi

W VI wieku Kartagina podpisywała najróżniejsze traktaty pokojowe i przyjaźni z państewkami etruskimi. Wraz z opanowaniem przez Rzym Italii (całkowicie w 264 p.n.e), Kartagina podpisała w 279 r. p.n.e. z nim sojusz przeciwko Pyrrusowi (Zatarg Rzymu z Tarentem, Pyrrus przybył Tarentowi na odsiecz). "Mimo tych gestów przyjaźni ze strony Kartaginy Rzymian zawsze nurtował niepokój, że Kartagińczycy zechcą zawładnąć wybrzeżem Italii (..) W każdym traktacie umieszczali klauzulę zabraniającą Kartaginie zakładania stałych baz na ziemi italskiej. W okresie od 350 do 270 roku Rzym utworzył łańcuch kolonii � strażnic na wybrzeży morskim, który ciągnął się od Etrurii po Kampanię. Kolonie Rzymskie zorganizowano w Ostii, Antium, Tarracinie, Minturnae i Sinuessie, a latyńskie w Paestum i Cossa" . W 311 r Rzymianie wystawili flotyllę okrętów wojennych, która patrolowała wybrzeże Italii.

WOJNY PUNICKIE Spór o Messanę (Mesynę)

Od 288 roku p.n.e. Messana znajdowała się w rękach dawnych najemników kampańskich, których nazywano Mamertynami (oskijska forma od boga wojny - Marsa - oznacza synowie Marsa). Ok 266-265 roku p.n.e. Messanę obległ władca Syrakuz - Hieron. W 265 p.n.e. roku pokonał Mamertynów w bitwie pod rzeką Longanus. W tej sytuacji Mamertynowie poprosili o pomoc stojącą w pobliżu flotę punicką, która przybyła na wezwanie. Jednak Mamertyni po wygnaniu armii Syrakuz chcieli pozbyć się także Kartagińczyków. W tym celu poprosili o pomoc z Rzymu, argumentując przybycie Rzymian braterstwem krwi. Senat rzymski przekazał sprawę komicjom i obywatele rzymscy opowiedzieli się za pomocą dla Mamertynów. Pod Messynę przybyły oddziały rzymskie, płosząc Kartagińczyków. Ci, w tym momencie, przyłączyli się do Syrakuz i przystąpili do kolejnego oblężenia Messany. W 263 roku p.n.e. dwaj konsulowie (stojący na czele armii konsularnej) - Appius Claudiusz Caudex (od Caudes - pień) i Manius Valerius Maximus, przybyli do Messany i pokonali obie armie (zawarli układ z Hieronem), wkraczając do Messyny. Wojna z Kartaginą została rozpoczęta.

I wojna punicka

Po przymierzu z Hieronem w 262 roku p.n.e. Rzymianie zajęli na Sycylii Segestę, Akragas, Argigentum i miasto Empedoklesa. Widząc, że w ten sposób nie zdołają wypędzić z Sycylii Kartaginy, postanowili stworzyć własną flotę. Dość szybko wybudowali od 140 do 160 okrętów, zwanych krukami (corvi), od nazwy specjalnych pomostów z zaczepami, które unieruchamiały statki nieprzyjaciela. Dowódcą floty został Gaius Duilius. Do tego momentu cała flota Rzymian wynosiła kilka lekkich okrętów wojennych, a flota Kartaginy liczyła około 120-130 pięciorzędowców. W morskiej bitwie pod Mylae w 260 roku, właśnie dzięki pomostom, udało się armii rzymskiej pokonać Kartaginę, która straciła około 30 okrętów. Przywódca armii kartagińskiej, Hannibal (inny, syn Giskona, stracił w 261 r. Akragas) zbiegł. Do 259 roku Rzymianie angażowali się jeszcze w operacje na Korsyce i Sardynii, rozbijając piechotę Kartaginy. Rzymianie chcieli szybko zakończyć wojnę, dlatego postanowili wyprawić się bezpośrednio na Kartaginę (miasto). W 256 p.n.e. roku wyruszyli w sile 230 galer pod dowództwem Atyliusza Regulusa i rozbili pod Eknomos flotyllę Kartagińczyków (która wystawiła flotę o podobnej sile), niszcząc około 80 statków wroga.. Regulus przedostał się na ląd afrykański z wojskiem liczącym ok. 15000 żołnierzy i zmierzał w kierunku Kartaginy. Kartagińczycy, z pomocą spartańskiego najemnika Ksantipossa wyszkolili armię lądową i w 255 p.n.e. roku rozbili armię Regulusa w dolinie rzeki Bagradas (Medżera) (Punici otoczyli jego armię podczas walki i ją rozbili). Kartagina szykowała się do kontruderzenia, ale została pokonana w bitwie morskiej pod Hermaeum. Wojska Rzymu płynęły już z odsieczą Regulusowi, jednak podczas powrotu do Rzymu, burza zniszczyła około 250 okrętów (w tym 100 zdobytych na Kartagińczykach). W 254 roku p.n.e. Rzymianie odebrali Kartaginie miasto Panormos (dzisiejsze Palermo) a w 250 roku p.n.e. odparli próbę odbicia tego miasta i dodatkowo otoczyli Lilibeum i w 249 r. p.n.e. miasto Drepana (miasta nie udało się zdobyć bo burza znowu roztrzaskała flotę rzymską). W latach 248-242 p.n.e. Kartagina przygotowywała się do ostatecznego natarcia na Rzym. W 247 r. p.n.e. powierzono młodemu Hamilklarowi Barkasowi dowództwo na Sycylii, który zręcznie odciążał oblegane miasta przez Rzymian, przypuszczając ciągłe ataki na pozycje wroga. Dodatkowo zajął przez te kilka lat kilka dogodnych terenów z punktu strategicznego. "W 242 roku Rzymianie na tyle odbudowali swój potencjał wojenny, że postanowili przejąć| inicjatywę" . Sfinansowano budowę nowej floty liczącej ok. 200 lekkich okrętów bojowych i Rzym dzięki temu zablokował Drepanę i Lilibeum. Tymczasem Kartagina, która rozbroiła swoje statki, posłała do walki przypadkowo skompletowaną flotę, która doznała klęski w pobliżu wysp Egackich. W tym momencie zgodziła się na zawarcie pokoju na warunkach podyktowanych przez Rzym. Według niego miała wyrzec się praw do Sycylii i w ciągu 10 lat zapłacić wysokie odszkodowanie (3200 talentów eubejskich, czyli około 81 300 kg srebra). Dodatkowo jeszcze w Kartaginie wybuchł bunt najemników, którzy wezwali na pomoc Rzym, który w 238 roku p.n.e. zajął Sardynię i Korsykę i wymusili na Kartaginie dodatkowe 1200 (lub 1700 ) talentów kontrybucji. Potęga kupiecka Kartaginy przestała się spodziewać stałego pokoju. Przygotowując siły do przyszłych wojen, Hamilklar, z synem Hannibalem (wtedy dziewięcioletnim) i zięciem Hazdrubalem, między 238 a 219 rokiem p.n.e. podbijał miasta na Półwyspie Iberyjskim. W 221 roku, po śmierci, Hazdrubala, naczelnym dowódcą wojsk w Iberii został Hannibal. Kluczowym momentem całej kampanii w Galicji był atak na miasto Sagunt, około 221 roku. Miasto zwróciło się o arbitraż Rzymu w sprawie podboju, a ten przyjął stronę miasta. W 219 roku p.n.e. Hannibal wyruszył na Sagunt, który odmówił kapitulacji, licząc na odsiecz Rzymian (Hannibal wiedział, że w tym czasie Rzym zajęty był wojną w Ilirii). Po ośmiu miesiącach miasto zostało zdobyte z Hannibal szykował już kolejne zbrojenia w celu podbojów na północ od rzeki Ebro. Senat rzymski wystosował do Kartaginy żądania wydania Hannibala, jednak ten się nie zgodził. Wybuchła kolejna wojna.

II wojna punicka

W 218 r. p.n.e. Hannibal wyruszył z miasta Carthago Nova (południowo-wschodnia część Półwyspu Iberyjskiego) w kierunku Italii, którą chciał zajść od północy). Jego armia liczyła od 30000 do ok. 50000 żołnierzy i 37 słoni. W ciągu 15 dni przeprawił się przez Alpy. Podczas przeprawy zginęło wielu żołnierzy (pozostało Hannibalowi zaledwie 26000 ludzi) i stracił 36 z 37 słoni. W 218 roku p.n.e. odniósł pierwsze zwycięstwo, wygrywając z Publiuszem Korneliuszem Scypionem w bitwie pod Ticinus (podobno była to tylko mała potyczka między strażami przednimi obu armii) i później pod Trebią. W maju 217 pokonał Rzymian w bitwie nad Jeziorem Trazymeńskim (po zastawieniu pułapki - zamiast, jak się spodziewali Rzymianie, przechodzić przez Apeniny, Hannibal przeprawił się przez Rzekę Arno, stracił wtedy oko. Dzięki temu manewrowi otoczył Rzymian i wybił co do jednego). W bitwie poległy prawie dwa legiony rzymskie (około 15000 żołnierzy). W tym samym roku brat Publiusza - Gnejusz Korneliusz Scypion Calvus (Łysy) pokonał Kartaginę w bitwie morskiej na terenach Iberii. W 212 roku p.n.e. obaj bracia odbiją Sagunt, rok później obaj polegną w bitwach (Publiusz w bitwie nad rzeką Baetis a Korneliusz pod Carthago Novą). Hannibal natomiast posuwał się w głąb Italii, prowokując otwartą, walną bitwę, której Rzymianie unikali. Wódz Kartagińczyków wiedział, że nie zdoła zdobyć szturmem miasta Rzym. Tymczasem armia rzymska, z nowo mianowanym dyktatorem Fabiuszem Maksymusem stosowała wojnę podjazdową w stosunku do armii Hannibala, który po ominięciu Rzymu skierował się na południe, w stronę Kampanii. Tak było do roku 216 p.n.e., kiedy to Fabiusza pozbawiono dyktatury i przekazano ją Terencjuszowi Warronowi, który wydał Hannibalowi bitwę pod Kannami. Hannibal wystawił 40000 wojsk, Rzymianie około 50000 i około 7000 - 10000 jazdy. Armia Rzymska poniosła druzgocącą klęskę, prawie cała armia rzymska została wycięta w pień. Rzymienie po tych klęskach zmienili taktykę. W 211 roku p.n.e. zostały Rzymowi wydane Syrakuzy. Podczas plądrowania miasta zginął Archimedes, który wdał się w "bójkę" z żołnierzem rzymskim. Nowym wodzem armii został Publius Cornelius Scipio Africanus Maior (206-183 p.n.e.), który do roku 206 p.n.e. podbił Hiszpanię, zdobył Carthago Novą. W 205 roku p.n.e. został mianowany konsulem i ułożył plan ataku na Afrykę, zmuszający Hannibala do wycofania się z Italii i powrotu do Kartaginy w celu obrony jej granic. W 204 p.n.e. roku z 350000-nym wojskiem wylądował w pobliżu Utyki i wygrał kilka bitew. To zmusiło Hannibala do powrotu w 203 roku p.n.e. W tym czasie Kartagińczycy już prowadzili rokowania pokojowe z Rzymem ale powrót Hannibala spowodował wznowienie wojny ze strony Kartaginy w 202 roku p.n.e. Wojska Hannibala i Scypiona Afrykańskiego starły się pod Zamą (Zama Regia) w tym samym roku. Hannibal doznał klęski i wycofał się, organizując nowe zaciągi, które szybko jednak zostały rozproszone przez jazdę Numidyjskiego króla Masinissy, nowego sprzymierzeńca Rzymu. Kartagina poddała się w 201 roku p.n.e. Musiała wyrzec się prawie całej floty (poza 10 trójrzędowcami), oddać wszystkie słonie, jeńców i zbiegów z całego okresu wojny. Wyrzekała się też praw do Hiszpanii i podbojów na północ od rzeki Ebro. Musiała zapłacić ogromną kontrybucję w wysokości 10 000 talentów i nie mogła prowadzić wojen pod groźbą interwencji Rzymu. Po wojnie z Kartaginą zaczęły się zamachy na życie Scypionów. Prawdopodobnie jednym z inicjatorów tych zamachów był Marcus Porcius Cato Maior (Censor, 234 - 149 p.n.e.) . Hannibal odebrał sobie życie około 182 - 183 roku p.n.e. w Bitynii (sojusznika Rzymu, pod władzą króla Prusjasza. W Bitynii Hannibal znajdował się od 190 roku p.n.e.) po nieudanych próbach pozyskania sojusznika, najpierw w Azji Mniejszej (Efez, Syria) a potem w państewkach greckich, które borykały się z jarzmem macedońskim i walczyły z Rzymem o "niepodległość".

III wojna punicka

W roku 153 p.n.e. Katon Starszy odwiedził miasto Kartaginę. Podobno oburzyło go, jak państwo, które jeszcze niedawno odnosiło klęski w wojnach z Rzymem, teraz przeżywa okres ponownego rozkwitu.. Tak właśnie zapamiętano Katona "jako głoszącego konieczność zagłady afrykańskiego miasta - "Carthago delenda" . Na prawie każdym posiedzenie Senatu Katon podobno wymachiwał figą z ogrodu kartagińskiego, pokazując tym dobrobyt i rosnącą silę państwa, mówiąc "Uważam, że Kartaginę należy zniszczyć". Ówczesną Kartaginę prowokował Masinissa ciągłymi najazdami, nowy sojusznik Rzymu a Katon nawoływał do jej zburzenia. Jeden z przedstawicieli Scypionów, Publius Cornelius Scipio Nasica (Długonosy), konsul ze 155 roku p.n.e. domagał się łagodniejszej polityki wobec Kartaginy. W 152 p.n.e. zmusił Masinissę do wycofania się z terenów należących do Kartaginy. W 150 roku p.n.e. Masinissa znowu zaczął prowokować Kartaginę, która tym razem wydała wojnę Numidii. Rzymianie od razu ruszyli do Afryki ("od razu" w 149 roku p.n.e.). Kartagina w oddała 30 synów najświetniejszych rodzin kartagińskich a następnie dobrowolnie się rozbroiła, chcąc za wszelką cenę zachować pokój z Rzymem, który planował ją (miasto) doszczętnie zniszczyć, i chcą przesiedlić ludzi " o 80 stadiów od morza", jak podaje Appian (grecki historyk z Aleksandrii, żyjący w II wieku n.e.). Kartagińczycy nie zgodzili się na takie rozwiązanie, zamykając się w mieście i broniąc przez trzy lata. Oblężeniem Kartaginy dowodził adoptowany wnuk Scypiona Afrykańskiego, Publius Cornelius Scipio Aemilianus (Africanus Numantinus) . Miasto zostało zdobyte i spalone w 146 roku p.n.e. Kiedy Kartagina dostała się w ręce rzymskie, senat wydał rozkaz opuszczenia miasta, a następnie zrównania go z ziemią. Ziemię, na której niegdyś znajdowało się to wielkie miasto, zaorano, posolono (Rzym miał dopuścić się świętokradztwa) i poświęcono bogom podziemnym, tak aby nigdy nie powstało tutaj żadne miasto a ziemia nie wydała plonów. Dzięki III wojnie punickiej Rzym zyskał nową prowincję - Afrykę. Kartagina przestała istnieć, jednak już kilkadziesiąt lat później na jej miejscu istniała kolonia rzymska, a Cezar w 44 roku p.n.e. przywrócił jej starą nazwę. W czasach cesarstwa miasto kwitło, jako ośrodek senackiej prowincji Africa - będącej spichlerzem Rzymu. U jego schyłku stało się ośrodkiem silnie rozprzestrzeniającego się w północnej Afryce chrześcijaństwa. W 439 roku p.n.e. Kartaginę zdobyli Wandalowie (którzy dziesięć lat wcześniej pojawili się w północnej Afryce) i uczynili ją swą stolicą. W 534 roku p.n.e. miasto zostało odbite przez bizantyjskie wojska Belizariusza . Podbój północnej Afryki przez Arabów i zdobycie Kartaginy w 697 roku p.n.e., położył kres chrześcijaństwu. Miasto z czasem straciło swe znaczenie i opustoszało.
Od XIX wieku prowadzone są w Kartaginie prace wykopaliskowe. Najstarsze odnalezione ślady materialne pochodzą z połowy VIII wieku p.n.e. Mury wokół miasta miały aż 32 km długości. Głównymi jego dzielnicami były: akropol, Byrsa (warownia, ostatni punkt obrony Kartagińczyków podczas III wojny punickiej) i dzielnica portowa.

(źródło: http://www.antyk.c0m.pl/)